ZARYS HISTORII CMENTARZA MW

 

   Cmentarz Marynarki Wojennej w Gdyni jest jedną z najmłodszych nekropolii miasta.  Jego historia sięga jednak lat trzydziestych ubiegłego wieku. Gdy w lipcu 1936 w katastrofie lotniczej nad Zatoką Gdańską zginął gen. dyw. Gustaw Orlicz-Dreszer, utworzono na Oksywiu, w odległości ok. 500 m od cmentarza parafii pw. św. Michała Archanioła, cmentarz marynarski. Wcześniej bowiem generał przekazał przyjaciołom życzenie by spocząć nad polskim morzem. Organizatorzy, biorąc pod uwagę zawiłe życie prywatne Dreszera, zdawali sobie sprawę, że na pochówek generała na parafialnym cmentarzu nie ma co liczyć. Dlatego też wykupili w pośpiechu od pobliskich gospodarzy grunt na skarpie w po­bliżu latarni morskiej na Oksywiu, by utworzyć tam cmentarz wojskowy. Uroczystości pogrzebowe tragicznie zmarłego generała odbyły się 20 lipca 1936.

   Dnia 24 października 1936, z inicjatywy Ligi Morskiej i Kolonialnej, którego zmarły był prezesem, odbyło się w stołecz­nym ratuszu zebranie organizacyjne Komitetu Uczczenia Pamięci gen. dyw. Gustawa Orlicz-Dreszera. Wśród szeregu projektów mających upamiętnić generała, największe zainteresowanie wzbudziła propozycja kmdr. Stefana Frankowskiego, aby wybudować mauzoleum na cmentarzu wojskowym na Oksywiu. W roku 1937 ogłoszono konkurs na projekt mauzoleum.

   Nadesłane na konkurs prace zostały wystawione w warszawskim kasynie garnizonowym. Ogłoszenie wyników nastąpiło 23 lipca 1937. I miejsce jury przyznało Janowi Szczepkowskiemu. Jednak nie jego praca została wytypowana do realizacji. Wybrano pro­jekt laureata III miejsca Maksymiliana Potrawiaka. Prace trwały do połowy lipca 1939. Mauzoleum wykonane było z jasnego piaskowca. Na górnej części bocznych ścianach był z jednej strony wyryty napis „ŻOŁNIERZ KOMENDANTA", z drugiej „STRAŻNIK MORZA". Biegnące wzdłuż zasadniczej bryły pomnika schody prowadziły do głównej elewacji mauzoleum a dalej do morza. Wyłaniające się z placu na rogach cmentarza dwa tarasy umożliwiały odwiedzającym to miejsce obejrzenie monumentu z odpowiedniej perspektywy. Do krypty podziemnej prowadziły ciężkie żelazne drzwi. W trzecią rocznicę śmierci generała Orlicza-Dreszera, w niedzielę 16 lipca 1939, nastą­piło uroczyste przeniesienie prochów do mauzoleum.

   Cmentarz garnizonowy na Oksywiu składał się z części przeznaczonej na pochówek wojskowych i z mauzoleum Dreszera. Projektowana była również druga część cmentarza, ale wybuch wojny plany te zniweczył. W 1938, na podstawie rozkazu nr 7 ministra Spraw Wojskowych RP, gen. dyw. T. Kasprzyckiego, nowo powstała nekropolia została zaliczona do etatowych cmentarzy wojskowych.We wrześniu 1939 znaj­dowało się na nim 60 grobów, w tym około 40 wojskowych. Najstarszym rangą, obok gen. Dreszera, był tu pochowany kapitan i dwóch poruczników, którzy w maju 1939 zginęli w wypadku motocyklowym w Gdyni. Ostatni pogrzeb odbył się 23 sierpnia 1939.

   Oksywskie mauzoleum miało sporo przeciwników.  Krytyczne uwagi dotyczyły głównie miejsca jego lokalizacji, co motywowano względami militarnymi. Potwierdziły to wydarzenia z września 1939, gdy pancernik „Schleswig-Holstein", biorąc namiar na wi­doczny z morza pomnik, ostrzeliwał znajdującą się w jego pobliżu polską XI nadbrzeżną baterię armat „Canet". Również pierwszego dnia wojny niemieckie lotnictwo zaatakowało tę baterię, w wyniku czego śmierć poniosło 13 marynarzy.Po zajęciu przez Niemców Oksywia w 1939 nastąpiła brutalna likwidacja wojskowego cmentarza. Wraz z likwidacją grobów zniszczeniu uległo również Mauzoleum, które Niemcy wysadzili w powietrze. Trumna ze szczątkami generała została jednak wyjęta z grobowca. O dalszych jej losach są dwie sprzeczne informacje. W odległości około 300 metrów od cmentarza Niemcy zainstalowali bate­rię armat. W obrębie zaś samego cmentarza jeszcze do 1945 roku można było zauważyć nagrobne krzyże.

   Po 1945 teren ten stał się terenem zamkniętym jako część składowa jednostki wojskowej. I prawdopo­dobnie wszelki ślad o tej był nekropolii poszedłby w zapomnienie, gdyby nie artykuł Paw­ła Dzianisza w tygodniku „Wybrzeże" z  7 czerwca 1987 roku zatytułowany „Wstydliwie zapomniany". Autor wystąpił m.in. z inicjatywą upamiętnienia miejsca spoczynku generała. Zanim jednak postawiono obelisk na domniemanym miejscu spoczynku gen. Dreszera, w ciągu dwóch lat (1987-1989) zorganizowano trzy wyprawy rekonesansowe. Niestety, wszystkie próby odnalezienia szczątków generała nie powiodły się. Jedyną znalezioną pamiątką po Mauzoleum były zachowane ślady po scho­dach, biegnące od monumentu do Zatoki, a po istniejących grobach - fragmenty lastriko głęboko pod powierzchnią ziemi. Cała sprawa przyczyniła się do ustawienia obelisku w miejscu prawdopodobnej lokalizacji mauzoleum. Poświęcił go 31 października 1989 kapelan, ks. kmdr. Emil Dybek, z kościoła garnizonowego w Sopocie w obecności kompanii reprezentacyjnej MW oraz licznie przybyłych mieszkańców Oksywia.

   Po odtworzeniu Ordynariatu Polowego WP w związku z trudno­ściami uzyskania na cmen­tarzach komunalnych i pa­rafialnych w Gdyni miejsc pochówku dla żołnierzy dnia 6 grudnia 1992 ukazało się zarządzenie nr 6 dowódcy Garnizonu Gdynia w spra­wie odtworzenia Cmenta­rza Wojskowego Marynarki Wojennej RP na Oksywiu.W uroczystość Wszystkich Świętych, dnia 1 listopada 1994 nastąpiło poświęcenie przez biskupa polowego gen. dyw. Leszka Sławoja Głódzia terenu cmentarza MW. Gdy w 1989 stawiono obelisk ku czci gen.Orlicz - Dreszera, miejsce w jego po­bliżu było jeszcze zaniedbane, gęsto obro­śnięte krzakami oraz rosnącymi żywiołowo przez lata drzewami. Najwięcej prac prze­prowadzono na cmentarzu od 1998. Wprawdzie gdańscy architekci stworzyli projekt jego zagospodarowania, lecz ze względu  na wysokie koszty trzeba było przystąpić do realizacji własnych, mniej kosztownych planów. Uporządkowano wówczas zieleń, zbudowano szeroką aleję prowadzącą ku obeliskowi, a teren cmentarza od ul. Ks. Muchowskiego został ogrodzony efektownym płotem. Przystąpiono również do budowy, na bazie istniejącego bunkra, kolumbarium oraz do przebudowy kapli­cy cmentarnej, aby swoim nowym wyglądem mogła godnie prezentować się w tym historycznym miejscu.

   W 1998 po prawej stronie obelisku umieszczone zostały tablice upamiętniające admira­łów, którzy podjęli się trudnego zadania tworzenia od podstaw naszej Marynarki Wojennej II Rzeczypospolitej. Poświęcenie tablic nastąpiło 27 czerwca 1998 podczas II Światowego Zjazdu Maryna­rzy, który odbył się w Gdyni z okazji 80-lecia Marynarki Wojennej RP. Podobnie jak na starym parafialnym oksywskim cmentarzu, tak i tutaj znajdują się gro­by osób niezwykle zasłużonych, tworzących poczet najlepszych oficerów w historii Mary­narki Wojennej RP.

   Choć przywrócenie cmentarza Marynarki Wojennej Rzeczypospolitej Polski nastąpiło po upływie przeszło pół wieku, dobrze, że istniejąca przy bramie wejściowej tablica przypomina treść rozkazu nr 7 gen dyw. Tadeusza Kasprzyckicgo z 1938, zaliczający do cmentarzy garnizonowych cmentarz wojskowy w Gdyni na Oksywiu. W ten sposób nastąpiła historyczna ciągłość jego istnienia: sześćdziesiąt pięć lat.

Pierwszy grób gen. dyw. Gustawa Orlicz-Dreszera - 1937 r., fot. NAC

Budowa mauzoleum gen. dyw. Gustawa Orlicz-Dreszera - 1938 / 1939 r., fot. NAC

Odsłonięcie mauzoleum gen. dyw. Gustawa Orlicz-Dreszera - 1939 r., fot. NAC

Mauzoleum gen. dyw. Gustawa Orlicz-Dreszera - 1939 r., fot. NAC

Groby na Cmenatrzu MW w Gdyni Oksywiu - 1939 r., fot. NAC

Zegar
Dzisiaj jest

niedziela,
18 sierpnia 2019

(230. dzień roku)

Święta

Niedziela, XX Tydzień zwykły
Rok C, I
Dwudziesta Niedziela zwykła

Wyszukiwanie
Licznik
Liczba wyświetleń strony:
240